و متحد با وجود جوهر است و يا وجود صورت و ماده مرتبط و متحدند ، ولى اين ارتباط و اتحاد مستلزم تحقق وجود رابط ميان آن دو نيست ، بلكه همين مقدار كه عرض از مراتب وجود جوهر يا وجود رابطى و ناعت نسبت به آن است ، براى ارتباط و اتحاد مصداق خارجى آن دو كافى است . آرى در عالم خارج هم وجود به دو قسم مستقل و رابط تقسيم مىشود . ولى مفاد رابط در اين تقسيم غير از مفاد رابط در قضايا است ، وجود رابط در قضايا قائم به دو طرف است ، ولى وجود رابط در واقعيت عينى قائم به يك طرف ( علت ) است ، وجود رابط در باب قضايا ربطى به وجود رابط در واقعيت عينى ندارد و نمىتوان دوّمى را از طريق اوّلى اثبات نمود ، اثبات وجود رابط به اصطلاح دوّم در گرو بحثهاى عميق و دقيق « علت و معلول » بر مبناى اصالت وجود است » « 1 » . متفكر شهيد مطهرى ( ره ) نيز بر اين عقيده است كه تقسيم معروف در باب وجود كه نخست آن را به « فى نفسه » و « فى غيره » و سپس فى نفسه را به « لنفسه » و « لغيره » تقسيم مىنمايند ، صحيح نيست ؛ زيرا مقسم در تقسيم اوّل با مقسم در تقسيم دوم متفاوت است ، مقسم در تقسيم اول مربوط به وجود ذهنى و عالم مفاهيم است . ولى مقسم در تقسيم دوّم ، وجود خارجى و عالم واقع و خارج است . مفاهيم ذهنى دو دسته‌اند : 1 - مستقل و فى نفسه ( محمولى ) . 2 - رابط و فى غيره . اين تقسيم همين‌جا خاتمه مىيابد . واقعيت‌هاى خارجى دو دسته‌اند : 1 - مستقل يا واجب . 2 - غير مستقل يا ممكن . آنگاه واقعيت‌هاى امكانى خود دو دسته‌اند : 1 - لنفسه يا جوهر ، 2 - لغيره يا رابطى « 2 » .

--> ( 1 ) تعليقه بر نهاية الحكمه ، تعليقه شمارهء ( 38 ) . ( 2 ) شرح مختصر منظومه ، ج 1 ، ص 230 - 229 ، شرح مبسوط منظومه ، ج ( 3 ) ، ص 26 - 24 .